پيشگفتار مصحح نيمهء دوم قرن دوازدهم هجرى قمرى ، شروع نهضت ادبى ايران است . در اين قرن ، نوشته‌هاى پرتكلف عصر مغول و تيمورى ، تشابهات و استعارات سبك هندى به كنار گذاشته مىشود و دورهء جديدى از ادب ايران به وجود مىآيد . دوران زندگانى سياسى كريم خان زند در پديد آوردن شرايطى مناسب براى چنين تحولى بىتأثير نبوده است و حضور پيشگامان اين حركت ادبى در زمان حيات وى نيز نشانگر اين امر است . شاگردان و پرورش يافتگان همين پيشگامان ، در آغاز حكومت قاجار ، بنيانگذاران محافل و اسلوبهاى جديد ادبى شدند . آغا محمد خان ، مؤسس سلسلهء قاجار چندان فرصتى نيافت كه خود به مسائل فرهنگى كشور بپردازد ، اما فتحعلى خان ، جانشين وى موفق شد تا شاعران ، نويسندگان و مترجمان را به دور خود جمع كند و آنان را تحت حمايت و تشويق خود قرار دهد . سياست فرهنگى او در محافل علمى كشور تأثير مىگذاشت ، به طورى كه وليعهد وى عباس ميرزا نيز اهل ادب و فضل را ارج مىگذاشت و آنان را تشويق مىكرد . حركت فرهنگى « بازگشت ادبى » نه تنها در شعر ، بلكه با گذشت زمان در نثر بويژه در ادبيات تاريخى و متون ترجمه تأثير گذاشت . از ميان ادبيات تاريخى دوران آغازين قاجار يعنى عصر آغا محمد خان و فتحعلى شاه ، چندين اثر از لحاظ تاريخى بويژه قابل توجه است ، با وجودى كه تأثير زيادى از حركت ساده نويسى « بازگشت ادبى » « 1 » در آنها به چشم نمىخورد . از ميان اين آثار مىتوان

--> ( 1 ) . براى آگاهى پيرامون نهضت ادبى ايران و تغيير مضامين ادبى اعم از نثر و نظم به مقالهء ارزشمند ذيل رجوع